Son DakikaSon DepremlerKünyeİletişim

Episantr Nedir? Deprem Terimleri Sözlüğü

Episantr (dış merkez) ve hiposantr (odak) nedir? Odak derinliği, P ve S dalgaları, sismograf, sismogram, magnitüd, şiddet ve diğer deprem terimlerinin anlamları.

Yayın: · Ufuk Haber · Resmî ve bilimsel kaynaklara dayanır

Odak (hiposantr) ve dış merkez (episantr) gösterimi
1: Dış merkez (episantr) · 2: Odak (hiposantr) · 3: Fay · Görsel: Eurico Zimbres / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
İçindekiler
  1. Odak ve dış merkez
  2. Deprem dalgaları
  3. Ölçüm terimleri
  4. Deprem dizisi terimleri
  5. Fay terimleri

Deprem haberlerinde sıkça duyulan teknik terimlerin anlamlarını tek bir yerde topladık.

Odak ve dış merkez

  • Odak (hiposantr): Yerin altında fayın kırılmaya başladığı, depremin enerjisinin ilk açığa çıktığı noktadır.
  • Dış merkez (episantr / merkez üssü): Odağın yeryüzündeki tam izdüşümüdür. Haberlerdeki "merkez üssü Pazarcık" gibi ifadeler episantrı anlatır.
  • Odak derinliği: Odak ile dış merkez arasındaki mesafedir. 70 km'den sığ depremler sığ deprem, 70–300 km arası orta derinlikte, 300 km'den derin olanlar derin deprem olarak sınıflandırılır. Aynı büyüklükte sığ bir deprem yüzeyde daha güçlü hissedilir.

Deprem dalgaları

  • P dalgası (birincil dalga): En hızlı dalgadır, ilk ulaşır. Kayaları sıkıştırıp genişleterek ilerler.
  • S dalgası (ikincil dalga): P dalgasından sonra gelir, kayaları yana doğru salladığı için daha güçlü hissedilir.
  • Yüzey dalgaları: Yeryüzü boyunca ilerleyen, en yavaş ama genellikle en yıkıcı dalgalardır.

Deprem erken uyarı sistemleri, ilk gelen P dalgalarını algılayıp yıkıcı dalgalar ulaşmadan saniyeler önce uyarı verir. Ayrıntılar için deprem nasıl oluşur yazımıza bakabilirsiniz.

Ölçüm terimleri

  • Sismometre / sismograf: Yer hareketini algılayıp kaydeden cihaz.
  • Sismogram: Sismografın çizdiği deprem kaydı.
  • Büyüklük (magnitüd): Depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsü. ML, Md ve Mw gibi türleri vardır.
  • Şiddet: Depremin belirli bir yerdeki etkisi ve verdiği hasar; Roma rakamlarıyla (I–XII) gösterilir. İkisinin farkını büyüklük ve şiddet yazımızda anlattık.
  • Yer ivmesi (PGA): Deprem sırasında zeminin ulaştığı en büyük ivme; bina tasarımında kullanılır.

Deprem dizisi terimleri

  • Ana şok: Bir deprem dizisindeki en büyük deprem.
  • Öncü deprem: Ana şoktan önce aynı bölgede meydana gelen deprem.
  • Artçı deprem: Ana şoktan sonra aynı bölgede meydana gelen daha küçük depremler. Artçı deprem yazımıza bakın.
  • Deprem fırtınası (sürü deprem): Belirgin bir ana şok olmadan çok sayıda depremin art arda olması. Öncü deprem ve deprem fırtınası yazımızda anlattık.

Fay terimleri

  • Fay: Kaya bloklarının birbirine göre hareket ettiği kırık.
  • Diri fay: Jeolojik açıdan yakın dönemde (genellikle son yaklaşık 10 bin yıl içinde) hareket ettiği belirlenmiş ve gelecekte de deprem üretmesi beklenen fay.
  • Atım: Fayın iki yakası arasındaki kayma miktarı.

İlgili rehberler: Kandilli ve AFAD verileri neden farklı.

Sık Sorulan Sorular

Episantr ne demek?

Episantr (dış merkez), depremin yerin altındaki başlangıç noktası olan odağın yeryüzündeki izdüşümüdür. Haberlerde "merkez üssü" olarak geçer.

Hiposantr ile episantr arasındaki fark nedir?

Hiposantr (odak) depremin yerin altında başladığı noktadır; episantr ise bu noktanın tam üstündeki yeryüzü noktasıdır.

Sığ deprem kaç km?

Odak derinliği 70 km'den az olan depremler sığ deprem olarak sınıflandırılır. Türkiye'deki depremlerin çoğu sığ depremdir.

Kaynaklar

  1. USGS – Deprem Terimleri Sözlüğü
  2. USGS – Depremin Derinliği Nasıl Belirlenir?
  3. USGS – Deprem Erken Uyarısına Genel Bakış
  4. USGS – Deprem Büyüklüğü Türleri
  5. Kandilli Rasathanesi – Deprem Hakkında Genel Bilgiler
  6. MTA – Diri Fay ve Paleosismoloji Araştırmaları

Diğer deprem rehberleri

Kandilli ve AFAD farkıİki kurumun deprem verileri neden farklı?17 Ağustos 1999 Marmara depremiSaat 03.02'deki Gölcük depremi ve sonrasıSan Andreas FayıKaliforniya'nın ünlü fayı ve büyük deprem beklentisiDünyanın en büyük fay hatlarıSan Andreas, Sunda, Himalaya ve diğerleriDeprem nasıl oluşur?Levhalar, faylar ve deprem dalgalarıJaponya depremleriNeden bu kadar sık? 2011 Tohoku ve tsunamiDASK nedir, nasıl sorgulanır?Zorunlu deprem sigortası ve poliçe sorgulamaFay hattı sorgulamaEvimin altında fay var mı? Haritalar nasıl okunur?6 Şubat 2023 depremleriPazarcık ve Elbistan depremleri, etkilenen 11 ilPasifik Ateş ÇemberiDepremlerin ve yanardağların çoğu neden burada?Dünyanın en büyük depremleri1960 Şili'den 2025 Kamçatka'ya en güçlü depremlerTsunami nedir?Nasıl oluşur, belirtileri, Türkiye'de olur mu?Beklenen İstanbul depremiMarmara'daki fay, risk ve hazırlıkToplanma alanı nasıl öğrenilir?e-Devlet ve AFAD ile en yakın toplanma alanıÖncü deprem ve deprem fırtınasıKüçük depremler büyük depremin habercisi mi?Türkiye'nin en büyük depremleri1939 Erzincan'dan 2023 Kahramanmaraş'aTürkiye fay hatlarıKuzey ve Doğu Anadolu fayları, riskli bölgelerDeprem çantası listesiÇantada neler olmalı, nerede saklanmalı?Deprem anında ne yapılmalı?Evde, dışarıda, araçta: çök, kapan, tutunBüyüklük ve şiddet farkıRichter, ML, Mw ne demek, hangi büyüklük tehlikeli?Artçı deprem nedir?Ne kadar sürer, ana depremden büyük olabilir mi?