Artçı Deprem Nedir, Ne Kadar Sürer? Artçılar Neden Olur?

Büyük bir depremden sonra aynı bölgede saatler, günler, hatta aylar boyunca daha küçük sarsıntılar hissedilir. Bunlara artçı deprem denir. Artçılar, ana depremin fayda ve çevresindeki kayaçlarda yarattığı gerilme değişiminin yeniden dengelenmesinin doğal sonucudur.

Artçı deprem nedir?

Ana deprem sırasında fayın iki yakası birbirine göre aniden kayar. Bu kayma, fayın kırılan bölümünün uçlarında ve çevresindeki kayaçlarda yeni gerilmeler oluşturur. Kabuk bu gerilmeyi bir anda değil, irili ufaklı çok sayıda depremle boşaltır. Ana depremden sonra, aynı kırılma bölgesinde ve yakın çevresinde oluşan bu küçük depremlerin hepsi artçı deprem olarak adlandırılır.

Artçı depremler genellikle ana depremin kırdığı fay parçası boyunca dizilir. Bu yüzden deprem haritalarında artçıların yayıldığı alan, ana depremde fayın ne kadar uzunlukta kırıldığına dair de fikir verir.

Artçı depremler ne kadar sürer?

Artçıların sayısı ilk saatlerde en yüksektir ve zamanla hızla azalır. Sismolojide Omori yasası olarak bilinen bu ilişkiye göre artçı sayısı, ana depremden sonra geçen zamanla kabaca ters orantılı olarak düşer: ilk gün yüzlerce artçı kaydedilebilirken birkaç hafta sonra günde birkaç taneye iner.

Süre, ana depremin büyüklüğüne bağlıdır:

• 4–5 büyüklüğündeki depremlerin artçıları genellikle birkaç gün içinde belirgin şekilde azalır.
• 6 büyüklüğündeki depremlerde artçılar haftalarca hissedilebilir.
• 7 ve üzeri büyük depremlerde artçı etkinliği aylarca, bazen yıllarca sürer. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra bölgede on binlerce artçı deprem kaydedildi.

Artçı deprem ana depremden büyük olabilir mi?

Tanım gereği hayır: bir dizideki en büyük deprem "ana deprem" olarak adlandırılır. Ancak bir deprem olduğunda, onun ana deprem mi yoksa daha büyük bir depremin öncüsü mü olduğu ancak sonradan anlaşılabilir. Bu nedenle orta büyüklükte bir depremden sonra birkaç gün tedbiri elden bırakmamak gerekir. Öncü deprem kavramını öncü deprem rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Sismologların kullandığı Båth yasasına göre bir dizideki en büyük artçı, ortalama olarak ana depremden yaklaşık 1,2 birim küçüktür. Bu bir ortalamadır; bazı deprem dizilerinde fark daha az ya da daha fazla olabilir. Yani 7,0 büyüklüğünde bir depremden sonra 5,5–6,0 civarında bir artçı beklenmesi olağandışı değildir. Bu büyüklükteki artçılar, ana depremde hasar görmüş binaların yıkılmasına yol açabilir.

Artçı depremlerde nelere dikkat edilmeli?

• Hasarlı binalara girmeyin. Ana depremde zarar gören yapılar, daha küçük bir artçıda bile çökebilir. Binanın güvenli olduğu yetkililerce belirlenmeden içeri girmeyin.
• Çök, kapan, tutun. Artçı sırasında da ana depremdeki gibi davranın: sağlam bir masanın altına girin, yoksa iç duvar dibinde, camlardan uzakta çökün; başınızı ve ensenizi koruyun ve sarsıntı bitene kadar tutunun.
• Resmî açıklamaları takip edin. AFAD ve Kandilli Rasathanesi'nin açıklamaları dışında "büyük deprem geliyor" türünden doğrulanmamış iddialara itibar etmeyin; depremin zamanı bugün bilimsel olarak tahmin edilemez.
• Deprem çantanızı yakında tutun. Ne olacağı belirsiz günlerde temel ihtiyaçların hazır olması işinizi kolaylaştırır. İçeriği için deprem çantası listemize bakabilirsiniz.

Artçıların nerede ve hangi büyüklükte olduğunu son depremler sayfamızdan canlı olarak takip edebilirsiniz.

İlgili rehberler: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremleri, deprem terimleri sözlüğü.

Sık Sorulan Sorular

Artçı deprem kaç gün sürer?

Ana depremin büyüklüğüne bağlıdır. Orta büyüklükteki depremlerde artçılar birkaç gün içinde azalır; 7 ve üzeri depremlerde ise aylarca sürebilir. Sayıları ilk saatlerde en yüksektir ve zamanla düşer.

Artçı deprem ne kadar büyük olabilir?

En büyük artçı ortalama olarak ana depremden yaklaşık 1,2 birim küçüktür. 7 büyüklüğündeki bir depremden sonra 6'ya yakın bir artçı görülebilir ve hasarlı binalar için tehlikelidir.

Artçı depremler büyük deprem habercisi midir?

Artçılar genellikle zaten olmuş bir büyük depremin sonucudur. Ancak bazen bir deprem, daha büyük bir depremin öncüsü olabilir; bu ancak sonradan anlaşılır. Bu yüzden deprem sonrası günlerde tedbirli olmak gerekir.